Ekokardiyografi

Kalbinizin büyüklüğü, kasılma gücü, kapaklarının çalışması veya kalp odacıklarındaki basınçlar hakkında bilgi edinmek için her zaman girişimsel bir işlem gerekmez. Ekokardiyografi (EKO), ses dalgalarını kullanarak kalbin hareketli görüntülerinin elde edilmesini sağlayan, günlük kardiyoloji pratiğinin en önemli tanı yöntemlerinden biridir. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı, üfürüm, tansiyon yüksekliği veya kalp hastalığı şüphesi gibi birçok durumda doktorun kalbi ayrıntılı şekilde değerlendirmesine yardımcı olabilir. Peki EKO nasıl çekilir, ne kadar sürer, kalp ultrasonunda neler görülür ve EKO sonucu nasıl yorumlanır? Kardiyoloji Uzmanı Dr. Işık Erdoğan, ekokardiyografi hakkında en çok merak edilenleri anlaşılır şekilde açıklıyor.

Ekokardiyografi Nedir?

Ekokardiyografi, ultrason teknolojisi kullanılarak kalbin yapısının ve çalışmasının görüntülenmesini sağlayan bir kardiyolojik incelemedir.

EKO sırasında yüksek frekanslı ses dalgaları kullanılır ve kalbin hareketli görüntüleri oluşturulur.

Bu yöntem sayesinde:

• Kalp odacıkları
• Kalp kasının hareketleri
• Kalbin pompalama fonksiyonu
• Kalp kapakları
• Kalp duvarlarının kalınlığı
• Kalp çevresindeki bazı yapılar
• Kanın kalp içerisindeki hareketi

değerlendirilebilir.

Ekokardiyografi iyonlaştırıcı radyasyon içermez ve bu nedenle birçok hastada güvenli şekilde uygulanabilir.

Ekokardiyografi Neden Yapılır?

EKO, çok farklı kalp hastalıklarının tanı ve takibinde kullanılabilir.

Doktorunuz aşağıdaki durumlarda ekokardiyografi isteyebilir:

• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Kalp üfürümü
• Çarpıntı
• Bayılma veya baş dönmesi
• Kalp yetmezliği şüphesi
• Kalp kapak hastalığı
• Hipertansiyona bağlı kalp değişiklikleri
• Kalp krizi sonrası kalbin değerlendirilmesi
• Doğuştan kalp hastalıkları
• Kalp kası hastalıkları
• Kalp çevresinde sıvı şüphesi

EKO ayrıca daha önce tanı konulmuş kalp hastalıklarının düzenli takibinde de kullanılabilir.

Ekokardiyografi Nasıl Yapılır?

Standart EKO genellikle hasta sırtüstü veya sol yanına dönük pozisyonda yatarken gerçekleştirilir.

İşlem sırasında:

1. Hastanın göğüs bölgesine ultrason jeli sürülür.
2. Doktor veya teknisyen ultrason probunu göğsün farklı bölgelerinde gezdirir.
3. Kalbin farklı kesitlerinden görüntüler alınır.
4. Kalp kapaklarının hareketleri değerlendirilir.
5. Doppler yöntemiyle kan akımının özellikleri incelenebilir.
6. Gerekli ölçümler kaydedilir.

İşlem sırasında hastadan zaman zaman nefesini kısa süreli tutması veya pozisyon değiştirmesi istenebilir.

Ekokardiyografi Acıtır Mı?

Standart EKO genellikle ağrılı bir işlem değildir.

Göğüs üzerine prob ile hafif veya orta düzeyde basınç uygulanabilir. Bazı kişilerde bu basınç kısa süreli rahatsızlık oluşturabilir ancak çoğu hasta işlemi kolaylıkla tolere eder.

Ekokardiyografi Ne Kadar Sürer?

Ekokardiyografi süresi hastanın durumuna ve yapılacak incelemenin kapsamına göre değişir.

Standart bir EKO genellikle 30-60 dakika civarında tamamlanabilir. Ancak daha ayrıntılı inceleme gerektiğinde süre uzayabilir.

Önemli olan işlemin mümkün olduğunca hızlı bitirilmesi değil, gerekli kalp görüntülerinin ve ölçümlerin yeterli kalitede elde edilmesidir.

Ekokardiyografi Öncesi Aç Kalmak Gerekir Mi?

Standart transtorasik ekokardiyografi için çoğunlukla aç kalmak gerekmez.

Hasta genellikle normal şekilde yemek yiyebilir ve su içebilir.

Ancak transözofageal ekokardiyografi (TEE) gibi farklı bir EKO yöntemi uygulanacaksa açlık ve işlem öncesi hazırlık gerekebilir.

Bu nedenle randevu öncesinde uygulanacak EKO türünün öğrenilmesi önemlidir.

Ekokardiyografide Hangi Değerler Ölçülür?

Ekokardiyografide kalbin farklı yapısal ve fonksiyonel özellikleri ölçülebilir.

Örneğin:

• Sol ventrikül çapları
• Kalp duvarlarının kalınlığı
• Sol ve sağ kalp boşluklarının boyutları
• Kalbin pompalama fonksiyonu
• Kalp kapaklarının hareketleri
• Kapaklardaki kan akım hızları
• Kalp boşlukları arasındaki basınç farkları
• Kalp çevresindeki sıvı

değerlendirilebilir.

EKO raporundaki tek bir değeri izole şekilde yorumlamak yerine tüm ölçümlerin ve hastanın klinik durumunun birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Ekokardiyografide EF Nedir?

EKO raporlarında sık karşılaşılan değerlerden biri ejeksiyon fraksiyonudur (EF).

EF, özellikle sol karıncığın her kasılmada içerdiği kanın ne kadarını dışarı pompaladığını ifade eden bir ölçümdür.

EF, kalbin pompalama fonksiyonunun değerlendirilmesinde önemli bilgiler sağlar. Ancak kalp fonksiyonunu değerlendirirken yalnızca EF değerine bakılmaz.

Kalbin yapısı, kapakları, duvar hareketleri, dolum özellikleri ve hastanın şikâyetleri de birlikte değerlendirilir.

Ekokardiyografi Kalp Yetmezliğini Gösterir Mi?

Evet, ekokardiyografi kalp yetmezliğinin değerlendirilmesinde önemli bir yere sahiptir.

EKO ile:

• Kalbin pompalama gücü
• Kalp boşluklarının büyüklüğü
• Kalp kasının hareketleri
• Kalp kapaklarının durumu
• Kalbin dolum özellikleri

hakkında bilgi edinilebilir.

Ancak kalp yetmezliği tanısı yalnızca EKO sonucuna göre konulmaz. Hastanın belirtileri, fizik muayenesi ve gerektiğinde kan testleri ve diğer incelemeler de değerlendirilir.

Ekokardiyografi Kalp Kapak Hastalıklarını Gösterir Mi?

Ekokardiyografinin en önemli kullanım alanlarından biri kalp kapaklarının değerlendirilmesidir.

EKO ile aort, mitral, triküspit ve pulmoner kapakların:

• Yapısı
• Hareketleri
• Darlık derecesi
• Kaçak miktarı
• Kan akım özellikleri

incelenebilir.

Özellikle aort darlığı, mitral darlık ve kalp kapağı kaçakları gibi hastalıkların değerlendirilmesinde EKO temel tanı yöntemlerinden biridir.

Ekokardiyografi Aort Darlığını Gösterir Mi?

Evet.

Aort kapağının ne kadar açıldığı ve kapaktan geçen kanın akım özellikleri EKO ile değerlendirilebilir.

Aort darlığının derecesinin belirlenmesinde:

• Aort kapak alanı
• Kan akım hızı
• Ortalama basınç gradyanı
• Kalbin pompalama fonksiyonu

gibi çeşitli ölçümler kullanılır.

Özellikle ileri aort darlığı düşünülen hastalarda EKO, tedavi kararının verilmesinde önemli bilgiler sağlar.

Ekokardiyografi Kalp Damar Tıkanıklığını Gösterir Mi?

Standart EKO, koroner damarların içerisindeki darlıkları doğrudan koroner anjiyografi gibi görüntülemez.

Ancak kalp kasının hareketleri ve pompalama fonksiyonu hakkında bilgi sağlayarak bazı koroner kalp hastalıklarının değerlendirilmesine katkıda bulunabilir.

Koroner damarların doğrudan görüntülenmesi gerektiğinde farklı testler, örneğin koroner BT anjiyografi veya invaziv koroner anjiyografi, klinik duruma göre değerlendirilebilir.

Ekokardiyografi Kalp Krizini Gösterir Mi?

Ekokardiyografi, kalp krizi sonrasında kalp kasının hangi bölgelerinin etkilenmiş olabileceğini ve kalbin pompalama fonksiyonunu değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Kalp kasının belirli bölgelerinde hareket bozukluğu saptanabilir.

Ancak akut kalp krizi tanısında EKG, kalp troponinleri ve hastanın klinik bulguları da büyük önem taşır.

Ekokardiyografi Tansiyon Yüksekliğinin Kalbe Etkisini Gösterir Mi?

Uzun süre kontrolsüz seyreden hipertansiyon kalp kasında yapısal değişikliklere neden olabilir.

Ekokardiyografi ile:

• Kalp duvarlarının kalınlığı
• Sol karıncığın boyutları
• Kalbin pompalama fonksiyonu
• Kalbin gevşeme ve dolum özellikleri

değerlendirilebilir.

Bu nedenle hipertansiyonu olan bazı hastalarda EKO, kalbin yüksek tansiyondan etkilenip etkilenmediğinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Ekokardiyografi Çeşitleri Nelerdir?

Ekokardiyografi tek bir yöntemden ibaret değildir.

Transtorasik Ekokardiyografi

Göğüs duvarı üzerinden yapılan ve günlük kardiyoloji pratiğinde en sık kullanılan EKO yöntemidir.

Transözofageal Ekokardiyografi

Özofagus içerisine ilerletilen özel bir prob kullanılarak kalbin daha ayrıntılı görüntülenmesini sağlar.

Özellikle bazı kalp kapakları, pıhtı şüphesi ve kalbin arka yapılarının daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğinde tercih edilebilir.

Stres Ekokardiyografi

Kalbin stres veya egzersiz sırasında nasıl çalıştığının değerlendirilmesini sağlar.

Doppler Ekokardiyografi

Kalp içerisindeki kan akımının yönü ve hızının değerlendirilmesine yardımcı olur.

Üç Boyutlu Ekokardiyografi

Kalbin ve özellikle bazı kapak yapılarının üç boyutlu görüntülenmesine olanak sağlayabilir.

Hangi yöntemin kullanılacağı hastanın klinik durumuna göre belirlenir.

Transözofageal Ekokardiyografi (TEE) Nedir?

Transözofageal ekokardiyografi, kalbin yemek borusuna yakın anatomik konumundan yararlanılarak daha ayrıntılı görüntü elde edilmesini sağlayan bir EKO yöntemidir.

Özellikle:

• Kalp kapaklarının ayrıntılı değerlendirilmesi
• Kalp içerisinde pıhtı araştırılması
• Bazı enfeksiyonların değerlendirilmesi
• Yapısal kalp hastalıkları
• Bazı girişimsel işlemlerin planlanması

gibi durumlarda kullanılabilir.

Standart EKO’dan farklı olarak işlem öncesinde özel hazırlık gerekebilir.

Stres Ekokardiyografi Nedir?

Stres EKO, kalbin fiziksel egzersiz veya ilaçla oluşturulan kontrollü stres sırasında nasıl çalıştığını değerlendiren bir incelemedir.

Kalbin stres altında:

• Kasılma özellikleri
• Duvar hareketleri
• Kalp hızı
• Tansiyon yanıtı

incelenebilir.

Özellikle belirli hastalarda kalbin efor sırasında kanlanma ile ilişkili fonksiyonel değişiklikleri hakkında bilgi sağlayabilir.

Ekokardiyografi Sonucu Aynı Gün Çıkar Mı?

EKO görüntüleri işlem sırasında elde edilir. Ancak sonuçların değerlendirilmesi ve raporlanması doktorun çalışma sistemine ve incelemenin kapsamına göre değişebilir.

Bazı merkezlerde sonuç aynı gün paylaşılırken, bazı durumlarda raporun hazırlanması daha uzun sürebilir.

Ekokardiyografi Sonucu Nasıl Yorumlanır?

EKO raporlarında çok sayıda teknik terim ve ölçüm bulunabilir.

Örneğin:

• EF
• LV
• LA
• RV
• E/A
• E/e’
• TAPSE
• Kapak gradyanları
• Kapak alanları

gibi ifadeler yer alabilir.

Ancak bu değerlerin normal veya anormal olduğuna karar vermek için hastanın yaşı, kalp ritmi, tansiyonu, şikâyetleri ve diğer bulguları birlikte değerlendirilmelidir.

İnternetten yalnızca tek bir EKO değerine bakarak kendi kendine tanı koymak doğru değildir.

Ekokardiyografi Raporunda EF Düşükse Ne Anlama Gelir?

EF’nin düşük olması kalbin pompalama fonksiyonunda azalma olabileceğini düşündürebilir.

Ancak düşük EF’nin nedeni farklı olabilir:

• Koroner arter hastalığı
• Daha önce geçirilmiş kalp krizi
• Kalp kası hastalıkları
• Kalp kapak hastalıkları
• Bazı ritim bozuklukları
• Diğer kardiyak veya sistemik hastalıklar

Bu nedenle düşük EF görüldüğünde yalnızca sayıya odaklanmak yerine nedeninin araştırılması gerekir.

Ekokardiyografinin Riskleri Var Mıdır?

Standart transtorasik ekokardiyografi, genel olarak güvenli ve non-invaziv bir incelemedir.

Radyasyon kullanılmaz ve vücuda kateter yerleştirilmez.

Transözofageal EKO gibi daha ileri yöntemlerde ise kullanılan sedasyon ve probun özofagusa ilerletilmesine bağlı farklı riskler bulunabilir. Bu nedenle işlem öncesinde hastaya özel değerlendirme yapılır.

Ekokardiyografi Hamilelikte Yapılır Mı?

Gerekli olduğunda gebelik döneminde kalbin değerlendirilmesi amacıyla ekokardiyografi yapılabilir.

Standart EKO iyonlaştırıcı radyasyon kullanmadığından gebelikte kalp değerlendirmesinde önemli bir görüntüleme yöntemidir.

Ancak her tetkikte olduğu gibi gebelik sırasında işlem gerekliliği doktor tarafından belirlenmelidir.

Ekokardiyografi Çocuklarda Yapılır Mı?

Evet.

Çocuklarda doğuştan kalp hastalıklarının değerlendirilmesi ve kalbin yapısal özelliklerinin incelenmesi için ekokardiyografi kullanılabilir.

Çocuklarda yapılacak EKO’nun kapsamı yaşa, şikâyetlere ve şüphelenilen hastalığa göre değişebilir.

Ekokardiyografi Ne Zaman Tekrar Yapılmalı?

EKO’nun tekrarlanma sıklığı herkeste aynı değildir.

Takip aralığını:

• Kalp kapak hastalığının derecesi
• Kalp yetmezliği
• EF değeri
• Kalp kası hastalıkları
• Daha önce geçirilen kalp-damar olayları
• Tedavi değişiklikleri
• Yeni ortaya çıkan şikâyetler

belirleyebilir.

Örneğin takip gerektiren bir kalp kapağı hastasında belirli aralıklarla EKO yapılması gerekebilirken, sağlıklı bir kişide rutin olarak sık EKO tekrarı gerekmeyebilir.

Ekokardiyografi İle Kalbin Tüm Hastalıkları Anlaşılır Mı?

Hayır.

Ekokardiyografi çok değerli bir tanı yöntemi olsa da tek başına bütün kalp hastalıklarını göstermez.

Bazı durumlarda EKG, Holter, efor testi, koroner BT, koroner anjiyografi, kardiyak MR veya kan testleri gibi başka incelemelere ihtiyaç duyulabilir.

Doğru tanı, hastanın öyküsü, fizik muayenesi ve gerekli testlerin birlikte değerlendirilmesiyle konulur.

Dr. Işık Erdoğan İle Ekokardiyografi Değerlendirmesi

Ekokardiyografi, kalbin yapısını ve çalışma özelliklerini değerlendirmede kardiyolojinin en önemli araçlarından biridir. Ancak EKO’nun gerçek değeri, yalnızca raporda yazan sayıları okumaktan değil, bu bulguları hastanın şikâyetleri ve diğer klinik verileriyle birlikte yorumlamaktan gelir.

Kardiyoloji Uzmanı Dr. Işık Erdoğan, EKO sonuçlarını hastanın genel kardiyolojik değerlendirmesi içerisinde ele alarak kalp kapakları, kalp kası, pompalama fonksiyonu ve diğer yapısal özellikler açısından gerekli değerlendirmeleri yapar.

Özellikle nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı, bayılma, kalp üfürümü veya bilinen bir kalp hastalığınız varsa, uygun görüntüleme yönteminin belirlenmesi için kardiyoloji değerlendirmesi önemlidir.