Transaortik valv implantasyonu (TAVI)
Kalp kapağınızda ciddi bir darlık varsa ve merdiven çıkarken nefesiniz kesiliyor, yürürken göğüs ağrısı yaşıyor veya başınız dönüp bayılacak gibi oluyorsanız, bunun nedeni aort kapağı darlığı olabilir. İleri aort darlığında kalbin iş yükü artar ve zaman içerisinde kalp yetmezliği gibi ciddi sorunlar gelişebilir. Günümüzde uygun hastalarda göğüs kafesi açılmadan, kateter aracılığıyla yeni bir aort kapağının mevcut kapağın içine yerleştirilmesini sağlayan Transaortik Valv İmplantasyonu (TAVI) önemli bir tedavi seçeneğidir. TAVI, günümüzde yalnızca ameliyat riski yüksek hastalarla sınırlı olmayan; hastanın yaşı, yaşam beklentisi, anatomisi, eşlik eden hastalıkları ve cerrahi riski birlikte değerlendirilerek karar verilen modern bir kapak tedavisidir.
Transaortik Valv İmplantasyonu (TAVI) Nedir?
Transaortik Valv İmplantasyonu, İngilizce “Transcatheter Aortic Valve Implantation” ifadesinin kısaltmasıdır. TAVR (Transcatheter Aortic Valve Replacement) adıyla da kullanılabilir.
TAVI sırasında yeni bir biyolojik kalp kapağı, ince bir kateter aracılığıyla kalbe ulaştırılır ve hastanın mevcut, daralmış aort kapağının içerisine yerleştirilir.
Klasik açık kalp ameliyatında mevcut kapak çıkarılarak yeni kapak cerrahi olarak dikilirken TAVI’de yeni kapak, çoğunlukla mevcut kapağın içine yerleştirilir. Yeni kapak çalışmaya başladığında kanın kalpten aort damarına daha rahat geçmesine yardımcı olur.
TAVI Hangi Hastalıkta Uygulanır?
TAVI’nin en önemli kullanım alanı ileri derecede aort darlığıdır.
Aort kapağı, kalbin sol karıncığından çıkan kanın aorta geçmesini sağlayan kapaktır. Kapak yaprakçıkları zaman içerisinde kalınlaşıp kireçlendiğinde yeterince açılamaz.
Bu durumda:
- Kalbin kanı ileriye pompalaması zorlaşır.
- Kalbin iş yükü artar.
- Nefes darlığı gelişebilir.
- Göğüs ağrısı ortaya çıkabilir.
- Baş dönmesi ve bayılma görülebilir.
- İleri dönemde kalp yetmezliği gelişebilir.
Ciddi aort darlığı bulunan ve müdahale gerektiren hastalarda TAVI veya cerrahi aort kapak değişimi (SAVR) seçenekleri değerlendirilir.
Aort Darlığı Nedir?
Aort darlığı, aort kapağının yeterince açılamaması sonucunda kalbin sol karıncığından aorta kan geçişinin zorlaşmasıdır.
Özellikle ileri yaşlarda kapağın kireçlenmesine bağlı gelişen dejeneratif aort darlığı önemli bir neden olmakla birlikte, doğuştan iki yaprakçıklı aort kapağı ve romatizmal kapak hastalığı gibi farklı nedenler de bulunabilir.
Aort darlığı ilerledikçe kalbin kanı pompalamak için daha fazla basınç oluşturması gerekir. Uzun vadede kalp kasında kalınlaşma ve fonksiyon bozukluğu gelişebilir.
Aort Darlığının Belirtileri Nelerdir?
Aort darlığı uzun süre herhangi bir belirti vermeden ilerleyebilir. Ancak hastalık ileri seviyeye ulaştığında özellikle efor sırasında şikâyetler ortaya çıkabilir.
En sık görülen belirtiler:
- Eforla nefes darlığı
- Göğüs ağrısı veya baskı
- Baş dönmesi
- Bayılma veya bayılacak gibi olma
- Çabuk yorulma
- Günlük aktivitelerde performans düşüşü
- İleri aşamalarda istirahatte nefes darlığı
- Ayaklarda ve bacaklarda şişme
Özellikle nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılmanın birlikte değerlendirilmesi önemlidir. Semptomatik ciddi aort darlığında kapak müdahalesi gündeme gelebilir.
TAVI Kimlere Yapılır?
TAVI kararı yalnızca yaşa göre verilmez.
Güncel yaklaşımda hastanın durumu bir Kalp Ekibi (Heart Team) tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirmede kardiyologlar, girişimsel kardiyologlar, kalp-damar cerrahları ve gerekli diğer uzmanlar hastanın özelliklerini birlikte değerlendirir. 2025 ESC/EACTS kılavuzu da kalp ekibi ve deneyimli kapak merkezlerinin önemini özellikle vurgulamaktadır.
Değerlendirilen başlıca faktörler:
- Aort darlığının şiddeti
- Hastanın yaşı
- Beklenen yaşam süresi
- Genel sağlık durumu
- Cerrahi risk
- Kalbin pompalama fonksiyonu
- Aort ve damarların anatomisi
- Daha önce geçirilmiş kalp ameliyatları
- Böbrek ve akciğer hastalıkları
- Hastanın yaşam beklentisi ve tercihleri
Bu nedenle “TAVI yalnızca yaşlılara yapılır” şeklindeki yaklaşım günümüzde doğru değildir. TAVI’nin uygunluğu kişiye özel olarak belirlenir.
TAVI İçin Aort Darlığı Ne Kadar İleri Olmalı?
TAVI genellikle ciddi aort darlığı bulunan ve kapak müdahalesinden fayda görmesi beklenen hastalarda değerlendirilir.
Ekokardiyografiyle aort kapağının:
- Açıklık alanı
- Maksimum kan akım hızı
- Ortalama basınç gradyanı
- Kalbin sol karıncık fonksiyonu
incelenir.
Klasik ağır aort darlığı değerlendirmesinde aort kapak alanının yaklaşık 1 cm² veya altında, maksimum hızın yaklaşık 4 m/sn veya üzerinde veya ortalama gradyanın yaklaşık 40 mmHg veya üzerinde olması önemli kriterlerdir. Ancak özellikle düşük akım-düşük gradyan gibi özel durumlarda değerlendirme daha ayrıntılı yapılmalıdır.
TAVI Öncesi Hangi Tetkikler Yapılır?
TAVI öncesinde yalnızca ekokardiyografi yapılması yeterli değildir. Hastanın hem kalp yapısının hem de kateterin ilerletileceği damarların ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi gerekir.
Doktorunuz gerekli gördüğünde:
- Ekokardiyografi
- Elektrokardiyografi (EKG)
- Kalp ve damar bilgisayarlı tomografisi
- Koroner anjiyografi
- Kan testleri
- Böbrek fonksiyon testleri
- Akciğer değerlendirmesi
- Genel cerrahi risk değerlendirmesi
isteyebilir.
Özellikle bilgisayarlı tomografi, uygulanacak kapağın boyutunun ve giriş yolunun planlanmasında önemli rol oynayabilir.
TAVI Nasıl Yapılır?
TAVI çoğunlukla kasık bölgesindeki femoral arter üzerinden gerçekleştirilir.
İşlemin temel aşamaları şöyledir:
- Damar yoluyla kalbe ulaşılır.
- İnce bir kateter aort kapağına ilerletilir.
- Yeni biyolojik kapak kateter aracılığıyla mevcut kapağa taşınır.
- Yeni kapak uygun konuma yerleştirilir.
- Kapak genişletilerek mevcut kapağın içine sabitlenir.
- Kateter çıkarılır ve damar giriş yeri kapatılır.
- Yeni kapağın çalışması görüntüleme yöntemleriyle kontrol edilir.
Yeni kapak bazı modellerde kendiliğinden genişleyebilir, bazı modellerde ise balon yardımıyla açılır.
TAVI Ameliyat Mıdır?
TAVI, klasik anlamda açık kalp ameliyatı değildir.
Göğüs kafesinin açılmasına ve kalbin durdurulmasına gerek kalmadan kateter aracılığıyla uygulanabilir. En sık kullanılan yöntem kasık atardamarı üzerinden yapılan transfemoral TAVI işlemidir.
Bu nedenle uygun hastalarda cerrahi kapak değişimine göre daha az invaziv bir seçenek olabilir.
Ancak TAVI’nin de ciddi bir kalp-damar girişimi olduğu unutulmamalıdır. “Ameliyatsız” ifadesi işlemin risksiz olduğu anlamına gelmez.
TAVI Sırasında Anestezi Yapılır Mı?
TAVI’nin uygulanacağı anestezi yöntemi hastanın durumuna, merkezin uygulamasına ve işlemin özelliklerine göre değişebilir.
Bazı hastalarda sedasyon ve lokal anestezi yeterli olabilirken, bazı durumlarda genel anestezi tercih edilebilir.
Anestezi yöntemi işlem öncesinde hasta için ayrıca değerlendirilir.
TAVI Ne Kadar Sürer?
İşlem süresi hastanın anatomisine, kullanılacak kapak tipine ve işlemin teknik özelliklerine göre değişebilir.
TAVI sonrasında hasta bir süre kalp ritmi ve diğer hayati bulgular açısından yakından takip edilir.
Özellikle işlem sonrasında yeni gelişebilecek ritim problemleri açısından monitörizasyon önemlidir.
TAVI Sonrası Hastanede Kaç Gün Kalınır?
Hastanede kalış süresi kişiden kişiye değişir.
Komplikasyon gelişmeyen uygun hastalarda TAVI sonrasında hastanede kalış süresi çoğu zaman kısa olabilir. Bazı merkezlerde hastalar 1-2 gün içerisinde taburcu edilebilirken, hastanın genel durumuna göre daha uzun yatış gerekebilir.
TAVI Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?
TAVI’nin en önemli avantajlarından biri, açık kalp cerrahisine kıyasla genellikle daha kısa bir iyileşme dönemine sahip olmasıdır.
İyileşme sürecinde:
- Kasık bölgesinde ağrı veya morarma
- Halsizlik
- Günlük aktivitelere kademeli dönüş ihtiyacı
görülebilir.
Tam toparlanma süresi hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve işlem öncesindeki fiziksel kapasitesine göre değişir.
TAVI Sonrası Neler Yapılmalı?
Taburculuk sonrasında doktorun önerdiği ilaçların düzenli kullanılması ve kontrol randevularının aksatılmaması önemlidir.
Özellikle:
- Damar giriş yerinin takip edilmesi
- İlaçların düzenli kullanılması
- Aşırı efordan doktor önerisi doğrultusunda kaçınılması
- Kontrol ekokardiyografilerinin yapılması
- Yeni gelişen çarpıntı veya nefes darlığının bildirilmesi
gerekebilir.
TAVI sonrasında kalp kapağının fonksiyonunun uzun dönem takip edilmesi önemlidir.
TAVI Sonrası Kan Sulandırıcı Kullanılır Mı?
TAVI sonrasında kullanılacak antitrombotik tedavi hastanın özelliklerine göre belirlenir.
Kişinin:
- Atriyal fibrilasyonu
- Daha önce pıhtı veya inme öyküsü
- Kanama riski
- Başka bir nedenle antikoagülan kullanıp kullanmadığı
- Takılan kapağın özellikleri
tedavi kararını etkileyebilir.
Bu nedenle TAVI sonrasında kan sulandırıcı ilaçların doktor önerisi olmadan başlanması veya bırakılması doğru değildir.
TAVI’nin Riskleri Nelerdir?
Her tıbbi girişimde olduğu gibi TAVI’nin de bazı riskleri vardır. Risk oranı hastanın yaşı, damar yapısı, kalp hastalığının derecesi ve diğer sağlık sorunlarına göre değişir.
Olası komplikasyonlar arasında:
- Kanama
- Damar hasarı
- İnme veya geçici iskemik atak
- Kalp krizi
- Ritim bozukluğu
- Kalıcı kalp pili gereksinimi
- Kapakta kaçak
- Böbrek fonksiyonlarında bozulma
- Enfeksiyon
- Kalp çevresinde kanama
- Nadiren acil açık kalp ameliyatı gereksinimi
bulunabilir.
Bu nedenle TAVI kararı, beklenen fayda ile işlem risklerinin birlikte değerlendirilmesiyle verilmelidir.
TAVI Sonrası Kalp Pili Gerekir Mi?
Bazı hastalarda TAVI sonrasında kalbin elektriksel iletim sisteminde bozulma gelişebilir.
Bu durumda kalp çok yavaşlayabilir veya belirgin iletim bloğu ortaya çıkabilir. Hastanın ritim takibi sonucunda gerekli görülürse kalıcı kalp pili takılması gerekebilir.
Ancak her TAVI hastasına kalp pili takılmaz. Risk; kullanılan kapak tipi, mevcut EKG özellikleri ve işlem sırasında gelişen iletim bozuklukları gibi faktörlere bağlıdır.
TAVI İle Açık Kalp Ameliyatı Arasındaki Fark Nedir?
TAVI ve cerrahi aort kapak değişimi (SAVR) aynı sorunu, yani hastalıklı aort kapağının değiştirilmesini hedefler; ancak uygulanma yöntemleri farklıdır.
| Özellik | TAVI | Cerrahi Kapak Değişimi |
|---|---|---|
| Uygulama | Kateter aracılığıyla | Açık/cerrahi yöntemle |
| Göğüs kafesi | Genellikle açılmaz | Cerrahi kesi gerekir |
| Kalp-akciğer makinesi | Genellikle gerekmez | Cerrahi yöntemde kullanılır |
| Hastanede kalış | Genellikle daha kısa | Genellikle daha uzun |
| İyileşme | Genellikle daha hızlı | Daha uzun olabilir |
| Uygunluk | Hastanın anatomisi ve riskine göre | Hastanın anatomisi ve riskine göre |
Ancak “TAVI her zaman daha iyidir” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir. TAVI mi, cerrahi kapak değişimi mi? sorusunun cevabı hastanın yaşı, yaşam beklentisi, anatomisi, cerrahi riski ve kapakla ilgili diğer özellikleri değerlendirilerek Kalp Ekibi tarafından verilmelidir.
TAVI’nin Avantajları Nelerdir?
Uygun hastalarda TAVI’nin önemli avantajları bulunabilir.
Bunlar arasında:
- Göğüs kafesinin açılmaması
- Daha az invaziv bir işlem olması
- Hastanede kalış süresinin kısa olabilmesi
- Günlük yaşama daha hızlı dönüş
- Açık ameliyat için yüksek risk taşıyan bazı hastalara tedavi olanağı sağlaması
sayılabilir.
Ancak avantajlar hastadan hastaya değişir ve TAVI’nin kendine özgü komplikasyonları bulunmaktadır.
TAVI Her Hastaya Yapılabilir Mi?
Hayır.
TAVI için yalnızca aort darlığının bulunması yeterli değildir. Hastanın anatomik özellikleri, damar yapısı, yaşam beklentisi, eşlik eden hastalıkları ve alternatif tedaviler birlikte değerlendirilir.
Bazı hastalarda cerrahi kapak değişimi daha uygun olabilir.
Bu nedenle kararın deneyimli bir Kalp Ekibi ve kapak merkezinde verilmesi önemlidir.
TAVI Sonrası Yaşam Kalitesi Artar Mı?
İleri ve semptomatik aort darlığı bulunan uygun hastalarda başarılı kapak değişimi sonrasında nefes darlığı, efor kapasitesi ve günlük yaşam kalitesinde belirgin iyileşme görülebilir. Amerikan Kalp Derneği de aort kapağı değişiminden sonra birçok hastanın kendisini daha iyi hissettiğini ve yaşam kalitesinin arttığını belirtmektedir.
Ancak sonuçlar hastanın işlem öncesindeki durumuna, kalbin fonksiyonlarına ve eşlik eden hastalıklarına göre değişir.
TAVI Sonrası Kontroller Neden Önemlidir?
TAVI ile yeni bir kapak yerleştirilmiş olsa da kalp-damar hastalığının takibi devam eder.
Kontrollerde:
- Yeni kapağın çalışması
- Kapak çevresinde kaçak olup olmadığı
- Kalbin pompalama fonksiyonu
- Kalp ritmi
- Kan basıncı
- Kullanılan ilaçlar
değerlendirilebilir.
Kalp kapağı değiştirilen hastaların yaşam boyu kardiyoloji takibinde olması önemlidir.
Dr. Işık Erdoğan İle TAVI Değerlendirmesi
Transaortik Valv İmplantasyonu (TAVI), ileri aort darlığı bulunan uygun hastalarda kalp kapağının kateter yöntemiyle değiştirilmesini sağlayan önemli bir tedavi seçeneğidir. Ancak TAVI kararı yalnızca yaşa veya tek bir tetkik sonucuna göre verilmez.
Kardiyoloji Uzmanı Dr. Işık Erdoğan, aort kapağının durumu, kalbin pompalama fonksiyonu, hastanın genel sağlık durumu, damar yapısı ve diğer risk faktörlerinin birlikte değerlendirilmesinin önemini vurgular.
Özellikle eforla nefes darlığı, göğüs ağrısı, baş dönmesi veya bayılma gibi belirtileriniz varsa, bunları yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak görmek yerine aort kapağının kardiyolojik açıdan değerlendirilmesi önemlidir.