Periferik Anjiyografi
Yürürken baldırda başlayan ve dinlenince geçen ağrı, ayaklarda soğukluk, uyuşma veya iyileşmeyen bir yara bazen yalnızca ortopedik bir problem değildir. Bacak ve ayak damarlarında daralma ya da tıkanıklık, dokulara ulaşan kan akımını azaltarak ciddi dolaşım sorunlarına yol açabilir. Periferik anjiyografi, özellikle bacak damarlarının ayrıntılı şekilde görüntülenmesini ve damar darlığı veya tıkanıklığının yerinin belirlenmesini sağlayan önemli bir damar görüntüleme yöntemidir. Gerekli hastalarda tanının yanında tedavi planının oluşturulmasına da yardımcı olabilir. Kardiyoloji Uzmanı Dr. Işık Erdoğan, periferik anjiyografinin ne olduğunu, nasıl yapıldığını, kimlere uygulandığını ve işlem sonrasında nelere dikkat edilmesi gerektiğini açıklıyor.
Periferik Anjiyografi Nedir?
Periferik anjiyografi, kalp dışındaki damarların, özellikle kol ve bacaklardaki atardamarların görüntülenmesini sağlayan girişimsel bir damar görüntüleme yöntemidir.
İşlem sırasında damar içerisine kontrast madde verilerek damarların röntgen görüntüleri alınır.
Bu yöntem sayesinde:
- Damar darlıkları
- Damar tıkanıklıkları
- Damarların tamamen kapanmış bölümleri
- Damarların anatomik yapısı
- Damarlar arasındaki kan akımının özellikleri
ayrıntılı şekilde değerlendirilebilir.
Özellikle periferik arter hastalığı düşünülen kişilerde damar yapısının belirlenmesine yardımcı olur.
Periferik Anjiyografi Neden Yapılır?
Periferik anjiyografinin temel amacı, damar içerisindeki darlık veya tıkanıklığın yerini ve yaygınlığını belirlemektir.
Aşağıdaki durumlarda doktor tarafından değerlendirilebilir:
- Yürümekle ortaya çıkan bacak ağrısı
- Dinlenirken devam eden bacak veya ayak ağrısı
- Ayaklarda soğukluk
- Ayak parmaklarında renk değişikliği
- İyileşmeyen ayak yaraları
- Diyabetik ayak
- Bacak damarlarında tıkanıklık şüphesi
- Nabızların zayıf alınması
- İleri periferik arter hastalığı
- Damar tedavisi planlanması
Ancak her bacak ağrısı olan kişiye periferik anjiyografi yapılması gerekmez. Öncelikle hastanın şikâyetleri ve damar dolaşımı değerlendirilir.
Periferik Arter Hastalığı Nedir?
Periferik arter hastalığı, çoğunlukla bacaklara kan taşıyan atardamarların daralması veya tıkanması sonucunda kan akımının azalmasıdır.
Damar duvarında aterosklerotik plakların birikmesi önemli nedenlerden biridir.
Risk faktörleri arasında:
- Sigara kullanımı
- Diyabet
- Yüksek tansiyon
- Yüksek kolesterol
- İleri yaş
- Kalp-damar hastalıkları
- Ailede damar hastalığı öyküsü
bulunabilir.
Bacak Damar Tıkanıklığı Belirtileri Nelerdir?
Bacak damarlarında ciddi darlık veya tıkanıklık olduğunda belirtiler kişiden kişiye değişebilir.
Sık görülen belirtiler:
- Yürürken baldır ağrısı
- Dinlenince geçen bacak ağrısı
- Ayakta soğukluk
- Uyuşma
- Cilt renginde soluklaşma veya morarma
- Ayak tırnaklarında yavaş uzama
- Bacak kıllarında azalma
- İyileşmeyen yaralar
- Dinlenme sırasında ayak ağrısı
Özellikle istirahatte ortaya çıkan şiddetli ayak ağrısı veya iyileşmeyen yara, ileri dolaşım bozukluğu açısından önemlidir.
Periferik Anjiyografi Nasıl Yapılır?
Periferik anjiyografi kontrollü bir hastane ortamında gerçekleştirilir.
Genellikle işlem şu aşamalardan oluşur:
- Hasta işlem için hazırlanır.
- Damar giriş bölgesi temizlenir ve steril şekilde örtülür.
- Lokal anestezi uygulanır.
- Uygun bir atardamara ince bir kateter yerleştirilir.
- Kateter damar sistemi içerisinde gerekli bölgeye ilerletilir.
- Kontrast madde damar içerisine verilir.
- X-ray görüntüleme ile damarlar izlenir.
- Darlık veya tıkanıklığın yeri ve derecesi değerlendirilir.
- Gerekli görülürse aynı seansta damar açıcı girişimsel tedavi planlanabilir veya uygulanabilir.
İşlemin ayrıntıları hastanın damar yapısına ve incelenecek bölgeye göre değişebilir.
Periferik Anjiyografide Kontrast Madde Neden Kullanılır?
Damarlar normal röntgen görüntülerinde doğrudan belirgin şekilde görünmez.
Kontrast madde damar içerisinden ilerlediğinde damarların görüntülenmesini sağlar.
Böylece doktor:
- Damarın nerede daraldığını
- Darlığın ne kadar ciddi olduğunu
- Damarın tamamen tıkalı olup olmadığını
- Kan akımının hangi bölgelerde azaldığını
daha ayrıntılı şekilde değerlendirebilir.
Periferik Anjiyografi Nereden Yapılır?
İşlem için kullanılacak damar giriş yeri hastanın damar yapısına ve uygulanacak işleme göre belirlenir.
Sıklıkla kasık bölgesindeki atardamar kullanılabilir. Bazı uygun hastalarda kol bölgesindeki damarlar da giriş noktası olarak değerlendirilebilir.
Hangi damar yolunun kullanılacağı işlem öncesinde doktor tarafından belirlenir.
Periferik Anjiyografi Ağrılı Mıdır?
İşlem sırasında giriş bölgesine lokal anestezi uygulanır.
Bu nedenle çoğu hasta işlem sırasında ciddi ağrı yaşamaz.
İğne girişinde kısa süreli bir batma veya kontrast madde verildiğinde geçici sıcaklık hissi oluşabilir.
İşlem sonrasında giriş bölgesinde hafif hassasiyet veya morarma görülebilir.
Periferik Anjiyografi Ne Kadar Sürer?
İşlem süresi incelenecek damarların sayısına, damar hastalığının özelliklerine ve eş zamanlı tedavi uygulanıp uygulanmadığına göre değişir.
Yalnızca tanısal görüntüleme yapılan işlemler genellikle daha kısa sürerken, aynı seansta balon veya stent gibi bir tedavi uygulanması işlemin süresini uzatabilir.
Periferik Anjiyografi Öncesi Aç Kalmak Gerekir Mi?
İşlem öncesindeki hazırlık hastanın durumuna ve uygulanacak işleme göre değişebilir.
Bazı hastalarda belirli bir süre açlık istenebilir.
Ayrıca kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar ve diyabet ilaçları açısından işlem öncesinde doktorun önerilerine uyulması önemlidir.
İlaçlar doktor önerisi olmadan kesilmemelidir.
Periferik Anjiyografi Öncesinde Hangi Testler Yapılır?
İşlem öncesinde hastanın genel durumuna göre çeşitli değerlendirmeler yapılabilir.
Bunlar arasında:
- Kan testleri
- Böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesi
- Kanama-pıhtılaşma testleri
- EKG
- Damar ultrasonu
- Önceki görüntüleme sonuçlarının incelenmesi
bulunabilir.
Hangi testlerin gerekli olduğu kişiye göre değişir.
Periferik Anjiyografi Kimlere Yapılır?
Periferik anjiyografi, damar hastalığı açısından gerekli görülen hastalarda uygulanabilir.
Özellikle:
- İleri periferik arter hastalığı
- Kritik bacak iskemisi şüphesi
- İyileşmeyen damar kaynaklı yaralar
- Diyabetik ayakta dolaşım bozukluğu
- İleri damar darlığı
- Damar açıcı tedavi planlanan hastalar
için değerlendirilebilir.
Periferik Anjiyografi Diyabetik Ayakta Neden Önemlidir?
Diyabet, damar hastalığı riskini artırabilir.
Diyabetik ayak yarası bulunan bir kişide ayağın kanlanması yetersizse yara iyileşmesi zorlaşabilir.
Bu nedenle bazı diyabetik ayak hastalarında damar dolaşımının ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerekebilir.
Periferik anjiyografi, uygun hastalarda damar darlığı veya tıkanıklığının yerinin belirlenmesine ve damar dolaşımını düzeltmeye yönelik tedavinin planlanmasına yardımcı olabilir.
Periferik Anjiyografi İle Damar Tıkanıklığı Açılır Mı?
Periferik anjiyografi temel olarak bir görüntüleme yöntemidir. Ancak uygun hastalarda tanısal anjiyografi sırasında veya aynı işlem sürecinde damar açıcı girişimsel tedaviler uygulanabilir.
Bunlar arasında:
- Balon anjiyoplasti
- Stent
- Bazı özel damar açıcı girişimler
yer alabilir.
Hangi yöntemin kullanılacağı darlığın konumuna, uzunluğuna, damar yapısına ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.
Periferik Anjiyografi Sonrasında Stent Takılır Mı?
Gerekli görülen bazı hastalarda damar darlığını tedavi etmek amacıyla stent uygulanabilir.
Ancak her damar darlığına stent takılması gerekmez.
Tedavi kararı:
- Darlığın yeri
- Darlığın uzunluğu
- Damar çapı
- Damar hastalığının yaygınlığı
- Hastanın şikâyetleri
- Bacağın dolaşım durumu
gibi faktörlere göre verilir.
Periferik Anjiyografi Sonrası Hastanede Kalınır Mı?
Yalnızca tanısal işlem yapılan bazı hastalar, doktorun değerlendirmesine göre aynı gün taburcu edilebilir.
Ancak işlem sonrasında:
- Giriş yerinin kontrolü
- Kanama takibi
- Hastanın genel durumu
- Uygulanan ek tedaviler
değerlendirilir.
Balon veya stent gibi girişimsel tedaviler uygulanmışsa hastanede kalış süresi değişebilir.
Periferik Anjiyografi Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
İşlem sonrasında doktorun önerileri dikkatle uygulanmalıdır.
Özellikle:
- Giriş bölgesi kontrol edilmeli
- Aşırı kanama veya hızla büyüyen şişlik takip edilmeli
- İlk dönemde ağır fiziksel aktivitelerden kaçınılmalı
- Yeterli sıvı alımı konusunda doktor önerisine uyulmalı
- Kullanılan ilaçlar önerildiği şekilde alınmalı
- Giriş bölgesinde belirgin değişiklik olursa sağlık ekibine başvurulmalı
Öneriler kullanılan giriş yolu ve yapılan işlemin türüne göre farklılaşabilir.
Periferik Anjiyografi Riskli Midir?
Periferik anjiyografi deneyimli ekipler tarafından yapıldığında genel olarak güvenli bir işlemdir. Ancak girişimsel işlemlerde olduğu gibi bazı riskler bulunabilir.
Bunlar arasında:
- Giriş yerinde kanama
- Morarma
- Damar hasarı
- Kontrast maddeye reaksiyon
- Böbrek fonksiyonlarında bozulma
- Nadiren pıhtı veya embolik komplikasyonlar
bulunabilir.
Risk düzeyi hastanın genel sağlık durumuna ve işlemin kapsamına göre değişir.
Kontrast Madde Böbreklere Zarar Verir Mi?
Kontrast maddeler bazı hastalarda böbrek fonksiyonlarını etkileyebilir.
Özellikle önceden böbrek hastalığı bulunan, ileri yaşta olan veya böbrekleri etkileyebilecek başka risk faktörleri taşıyan kişilerde işlem öncesi değerlendirme önemlidir.
Bu nedenle periferik anjiyografi öncesinde böbrek fonksiyonları gerekli görülen hastalarda kontrol edilir.
Kontrast Madde Alerjisi Olur Mu?
Kontrast maddeye karşı reaksiyonlar görülebilir.
Daha önce kontrast maddeye karşı reaksiyon yaşamış kişilerin işlem öncesinde bunu doktoruna bildirmesi önemlidir.
Doktor gerekli gördüğünde işlem öncesi özel önlemler planlayabilir.
Periferik Anjiyografi Sonrası Bacak Ağrısı Normal Midir?
İşlem sonrası hafif ve geçici rahatsızlık görülebilir.
Ancak işlem yapılan bölgede veya bacakta:
- Şiddetli veya giderek artan ağrı
- Belirgin şişlik
- Kontrol edilemeyen kanama
- Ayağın soğuması
- Morarma
- Yeni gelişen uyuşma veya güç kaybı
gibi belirtiler ortaya çıkarsa gecikmeden sağlık ekibiyle iletişime geçilmelidir.
Periferik Anjiyografi İle Koroner Anjiyografi Aynı Mıdır?
Hayır.
Her iki işlemde de damarların kontrast madde ile görüntülenmesi prensibi benzerdir ancak incelenen damarlar farklıdır.
Koroner anjiyografi, kalbi besleyen koroner damarları değerlendirir.
Periferik anjiyografi ise başta bacak ve kol damarları olmak üzere kalp dışındaki periferik damarların değerlendirilmesinde kullanılır.